Zeg je Rioja, dan ploppen meteen beelden op van rode wijn met lange rijping op Amerikaans eikenhout. Maar ik ontdekte dit voorjaar, tijdens een persreis, een verrassend andere kant van deze beroemde Spaanse wijnstreek. Witte Rioja is in opmars. En terecht. Viura vormt vaak de basis, maar ook druiven als Maturana Blanca en Tempranillo Blanco laten zien hoe spannend witte wijn uit Rioja kan zijn. Fris, kruidig, gastronomisch en soms prachtig gerijpt op hout. Lees mijn verslag over het nieuwe Rioja.
Rioja blijft natuurlijk trots op zijn klassieke rode wijnen, maar de regio is volop in beweging. Er is meer aandacht voor herkomst, hoogte, bodem, oude stokken en vergeten druivenrassen, en dat maakt Rioja vandaag de dag veelzijdiger dan ooit. En ja wat blijkt, witte Rioja is hot.
Witte Rioja: de grote verrassing!
Wist je dat… Rioja inmiddels de tweede Spaanse regio is als het gaat om de productie van witte wijn? Dat verwacht je misschien niet van een streek die wereldwijd vooral beroemd is om rood. Toch groeit de aandacht voor witte Rioja snel.
De basis van veel witte Rioja is Viura, ook bekend als Macabeo. In jonge stijl geeft deze druif frisse, bloemige wijnen met citrus, appel en soms een vleugje venkel. Maar het bijzondere gebeurt wanneer Viura tijd krijgt. Op hout, op de lie, of gewoon met wat flesrijping. Dan krijgt witte Rioja ineens een heel andere dimensie: structuur, diepte, amandel, brioche, zachte kruiden en een gastronomische spanning die je niet snel vergeet.
En dan is er nog Maturana Blanca. Wat een ontdekking! Deze oude witte druif is fris, levendig en heeft een bijna kruidige spanning. Niet allemansvriendelijk, wél intrigerend. Precies het soort wijn waar je als wijnliefhebber blij van wordt.
De regio heeft tegenwoordig 9 toegestane witte druivenrassen en juist die diversiteit maakt de witte wijnen zo interessant: van frisse, jonge Viura tot complexe houtgerijpte witte Rioja en spannende wijnen van Maturana Blanca of Tempranillo Blanco. De officiële Rioja-site noemt 14 toegestane druivenrassen in totaal: 5 blauwe en 9 witte.
Even terug naar de basis: wat is Rioja?
Rioja ligt in het noorden van Spanje, langs de rivier de Ebro. De streek strekt zich uit over delen van La Rioja, Baskenland en Navarra. In totaal gaat het om ongeveer 66.000 hectare wijngaard, verdeeld over ruim 140 gemeenten.
De rivier de Ebro loopt van west naar oost door het gebied en is een belangrijke levensader. Aan de noordkant ligt de Sierra de Cantabria, de bergketen die Rioja beschermt tegen de natte invloeden van de Atlantische Oceaan. Daarachter ligt Baskenland, waar veel meer regen valt. Die bergen zijn dus cruciaal: ze zorgen voor beschutting, maar ook voor frisheid, hoogteverschillen en grote temperatuurverschillen tussen dag en nacht. En dat proef je.
Rioja is geen vlak wijngebied. Integendeel. Het landschap is heuvelachtig, met wijngaarden op verschillende exposities, hoogtes en bodemtypes. De wijngaarden liggen grofweg tussen 300 en 1.000 meter hoogte. Vooral die hoogte is tegenwoordig belangrijk, omdat producenten steeds meer zoeken naar frisheid en balans.
De drie gezichten van Rioja
De Consejo Regulador, het officiële controleorgaan van de DOCa Rioja, verdeelt de streek in drie subzones: Rioja Alta, Rioja Alavesa en Rioja Oriental.
Rioja Alta ligt in het westelijke deel van de streek. Dit is het klassieke hart van Rioja, met bekende plaatsen als Haro, Briones, San Vicente de la Sonsierra en Ábalos. Het klimaat is hier relatief koel en Atlantisch beïnvloed. De wijnen zijn vaak elegant, fris, langlevend en verfijnd.
Rioja Alavesa ligt ten noorden van de Ebro, in Baskenland, aan de voet van de Sierra de Cantabria. Hier vind je veel kalkrijke bodems, oude bush vines en Tempranillo die spanning en precisie geeft. De wijnen zijn vaak fris, aromatisch, mineraal en gastronomisch. In sommige dorpen bestaat de aanplant zelfs voor het overgrote deel uit Tempranillo.
Rioja Oriental, vroeger Rioja Baja genoemd, ligt verder naar het oosten. Dit gebied is warmer en meer mediterraan van karakter. Lange tijd werd het gezien als het domein van rijpere, vollere wijnen. Maar ook hier verandert veel. Vooral de hoger gelegen wijngaarden en oude Garnacha-stokken zorgen voor verrassend frisse, kruidige en elegante wijnen. Tijdens onze tweede reisdag reden we door dit oostelijke deel van Rioja en daar werd duidelijk hoe veelzijdig juist dit gebied is.
Van hout naar herkomst
Rioja was decennialang overzichtelijk. Je keek op het etiket en zag: Crianza, Reserva of Gran Reserva. Dan wist je ongeveer wat je kreeg. Rijpingstijd was leidend. Hoe langer de wijn in vat en fles had gerust, hoe hoger de categorie. Dat systeem heeft Rioja groot gemaakt. De wijnen kwamen vaak al drinkbaar op de markt. Zacht, rond, ontwikkeld en herkenbaar. Heerlijk bij lamsvlees, stoofschotels, paddenstoelen en gegrild vlees.
Maar de wijnwereld is veranderd. De consument zoekt steeds vaker naar frisheid, verteerbaarheid en herkomst. Minder nadruk op hout, meer aandacht voor wijngaard, dorp, hoogte, bodem en microklimaat. En precies daar zie je in Rioja een kleine revolutie ontstaan. Niet langer alleen: hoeveel maanden heeft deze wijn op hout gelegen? Maar: uit welk dorp komt hij? Van welke helling? Van welke oude stokken? Van welk perceel?
Verandering van identiteit
Deze ontwikkeling zag ik al eerder aankomen. In 2020 publiceerde ik op I Love Food & Wine al een uitgebreid artikel over de veranderende identiteit van Rioja: Rioja-wijn nader bekeken. Toen ging het vooral over de verschuiving van de klassieke indeling Crianza, Reserva en Gran Reserva naar meer aandacht voor herkomst (terroir).
Tijdens deze persreis werd duidelijk hoe snel die ontwikkeling is doorgezet. Rioja is nog altijd trots op zijn traditie, maar kijkt inmiddels nadrukkelijk naar dorpen, wijngaarden, hoogte, bodem en microklimaat.
Vino de Municipio en Viñedo Singular
Sinds enkele jaren kan Rioja zijn geografische herkomst duidelijker laten zien op het etiket. Denk aan Vino de Zona, Vino de Municipio en Viñedo Singular.
Vino de Municipio kun je vergelijken met een village-wijn in Frankrijk: de wijn komt uit één gemeente.
Viñedo Singular gaat nog een stap verder en verwijst naar een specifieke bijzondere wijngaard. Daarvoor gelden strenge regels. De wijngaard moet onder andere minimaal 35 jaar oud zijn, handmatig worden geoogst en de wijn moet twee kwalitatieve proeverijen doorstaan.
Dat klinkt technisch, maar voor de wijndrinker maakt het Rioja juist spannender. Je gaat verschillen proeven. Tussen Haro en Briones. Tussen Rioja Alta en Rioja Oriental. Tussen een klassiek huis en een jonge wijnmaker die één vergeten perceel weer tot leven brengt.
Bezoek aan de Consejo Regulador
Een van de interessantste onderdelen van de reis was ons bezoek aan de Consejo Regulador, het controleorgaan van Rioja. Hier draait alles om regelgeving, controle, kwaliteit, marketing, communicatie en educatie. En geloof me: Rioja wordt streng gecontroleerd. Dat konden we met eigen ogen aanschouwen.
Tijdens onze rondleiding zagen we het sensorisch analysepanel met speciaal opgeleide proevers aan het werk. In een muisstille zaal worden de wijnen blind geproefd, uit zwarte glazen, zodat kleur ook geen rol speelt. Ook worden er bewust mindere wijnen tussen gezet om het panel scherp te houden. Voor de kwalificatie van bijzondere wijnen, zoals Viñedo Singular, moet de kwaliteit aantoonbaar hoog zijn.
Daarnaast wordt er niet alleen in het glas gecontroleerd. Rioja gebruikt ook moderne technieken, waaronder satellietbeelden, om de wijngaarden in de gaten te houden. Zo kan bijvoorbeeld worden gecontroleerd of een perceel te veel produceert. Dat geeft wel aan hoe serieus de regio haar kwaliteitsbewaking neemt.
Rioja als wijnreisbestemming
Ook op toeristisch gebied is Rioja volop in beweging. Er zijn inmiddels meer dan 200 bodega’s te bezoeken en wijnreizen worden steeds belangrijker voor de regio. Niet alleen klassieke rondleidingen door kelders, maar ook fietstochten door wijngaarden, lunches bij wijnhuizen, proeverijen, museumbezoeken en gastronomische ervaringen.
En dat is precies wat Rioja zo aantrekkelijk maakt. Je kunt er de grote klassiekers bezoeken, maar ook kleine familiebedrijven ontdekken. Je rijdt langs bergketens, oude dorpen, eindeloze rijen bush vines en moderne wijnarchitectuur. En tussendoor eet je pinchos, lamsvlees van de grill, groenten van de Ebro en natuurlijk drink je Rioja.
Mijn route door Rioja
Onze wijnreis begon in Bilbao, waarna we doorreden naar Logroño. De eerste volle dag stond in het teken van Rioja Alta en Haro. In en rond Haro zitten enkele van de grote namen van Rioja dicht bij elkaar. Tijdens onze kleine wandeling liepen we langs Muga, Roda, López de Heredia, La Rioja Alta, Gómez Cruzado en Viña Tondonia. Het is een soort heilige grond voor Rioja-liefhebbers.
Op dag twee trokken we richting Rioja Oriental, het warmere oostelijke deel van de streek. Daar zagen we hoe oude Garnacha, hoogte en nieuwe inzichten zorgen voor een heel andere stijl Rioja: sappig, kruidig, energiek en verrassend fris.
De laatste dag bezochten we de Consejo Regulador en sloten we af bij het legendarische Remelluri van de Spaanse wijnmaker Telmo Rodriquez, een van de meest bijzondere domeinen van Rioja Alavesa. Een prachtige plek om de reis samen te vatten: historie, landschap, terroir en toekomst in één glas.
Rioja in opmars
Wat blijft hangen na vier dagen Rioja? Vooral dit: Rioja is veel spannender dan het imago dat veel mensen nog hebben.
Natuurlijk blijven de klassieke rode wijnen belangrijk. En gelukkig maar. Een goede Reserva of Gran Reserva blijft onweerstaanbaar. Maar Rioja is allang niet meer alleen maar Tempranillo, vanille en lange houtlagering.
De toekomst van Rioja zit in diversiteit. In witte wijnen met karakter. In oude Garnacha uit Rioja Oriental. In frisse Tempranillo uit hoge wijngaarden. In kleine percelen, dorpswijnen en wijnmakers die het verhaal van hun plek willen vertellen.
Rioja vindt zichzelf niet opnieuw uit door het verleden los te laten. Juist niet. De kracht zit in de combinatie van traditie en vernieuwing. Klassieke kelders naast moderne wijnarchitectuur. Eeuwenoude bush vines naast satellietcontrole. Crianza en Gran Reserva naast Viñedo Singular. En naast rood steeds vaker wit dat je echt even stil maakt.
Bezochte bodegas tijdens deze Rioja-reis
Tijdens deze persreis bezochten we tien zeer verschillende wijnhuizen. In aparte artikelen vertel ik binnenkort meer over deze domeinen, hun stijl en de wijnen die we proefden.
Bodegas Muga
Een klassieker in Haro, gevestigd in de Barrio de la Estación. Familiebedrijf, beroemd om traditionele Rioja, eigen kuipers en iconische wijnen als Muga Reserva en Prado Enea Gran Reserva.
Bodegas Miguel Merino
Kleine familiebodega in Briones, met veel aandacht voor oude stokken, kleine percelen en terroirexpressie. Verfijnde, persoonlijke Rioja.
Bodegas Vivanco
Meer dan een bodega: Vivanco is ook een indrukwekkend wijnmuseum en een plek waar wijn, cultuur en geschiedenis samenkomen. Gevestigd in Briones.
Bodegas Izadi
Moderne bodega in Villabuena de Álava, met een duidelijke gastronomische signatuur. Elegante, toegankelijke Rioja’s die goed aan tafel passen.
Bodega Finca Vistahermosa
Bijzonder project in Rioja Oriental, bekend om oude Garnacha-stokken en hooggelegen wijngaarden. Een mooi voorbeeld van de nieuwe energie in het oosten van Rioja.
Bodegas Palacios Vinos de Finca
Project van Javier Palacios, met onder andere Nivarius en Proelio. Interessant vanwege de focus op witte Rioja en wijnen met duidelijke herkomst.
Bodegas Faustino
Een van de bekendste Rioja-huizen ter wereld, gevestigd in Oyón. Wereldberoemd door Faustino I Gran Reserva, met het herkenbare portret op het etiket.
Bodegas Valdemar
Familiebedrijf van de familie Martínez Bujanda, eveneens in Oyón. Combineert klassieke Rioja met experimenteerdrift en aandacht voor bijzondere druivenrassen en percelen.
Remelluri
Historisch domein bij Labastida, aan de voet van de Sierra Cantabria. Een pionier van estate-bottled Rioja en een van de mooiste voorbeelden van terroirgedreven Rioja.
Ontdek de perfecte wijn bij elk gerecht met ons GRATIS e-book!
Download 'm nu!
Ben jij ook een liefhebber van wijn en lekker eten, maar weet je niet altijd welke wijn het beste bij je gerecht past? Dan hebben wij iets speciaals voor jou! Ons gratis e-book “Welke wijn bij welk gerecht?” is jouw ultieme gids voor het vinden van de perfecte wijn-spijs combinaties.
Download 'm direct!